Fren Kesici

ARAÇLARDA FREN KESİCİLER /FREN MÜŞÜRÜ / FREN SENSÖRLERİ

Arkadaşlar merhaba. Umarım her şey yolundadır.

Bu haftaki konum fren kesicisi / fren müşürü / fren sensörü adıyla anılan, özellikle elektrikli araçlarda çok önemli yeri olan  ama benzinli araçlarda da kullanılan bir parçamız.

Konu özeti şu, fren kesiciler bulundukları sistemde, frene basıldığında, iletilmesi gereken yerlere elektrik sinyalinin ulaşmasını sağlar. Bu sinyal bazen bir lamba yakar bazen ise sistemin hareket enerjisini keser.

Normal arabalarda veya motosikletlerde frene basınca stop lambalarının şiddetinin arttığını, yanmıyorsa yandığını görürsünüz. Elektrikli araçlarda ise, fren kolunu tamamen sıkmasanız dahi motorun durduğunu gözlemlersiniz. Peki bunlar nasıl gerçekleşmektedir?

Önce basit elektrik devresini yeniden hatırlayalım. Basit bir elektrik devresinde, bir lamba bir güç kaynağı ve bir anahtar bulunmaktadır. Anahtara ya da butona basıldığında devreden akımın akması sağlanır ve lamba üzerinden geçen akım lambanın ışık yaymasını sağlar.

İşte bu! Frene basılınca demek ki bir anahtarda aynı anda devreyi kapatıyor ve lambanın yanmasını sağlıyor. Evet arkadaşlar, gerçekten de bu hayati öneme sahip parça aslında bildiğimiz sıradan bir buton/anahtar.

Fren mekanizması ile alakalı bir konuma bu buton/anahtar konularak ilgili yerlere elektrik sinyalinin ulaşması sağlanıyor. Bu birçok elektrikli araçta fren kolu iken birçoğunda da ayak fren pedalının bağlı olduğu fren hattı üzerinde bir konumda monteli olmaktadır.

Bu anahtar/butonun girişinde, bu sinyali sağlan bir gerilim değeri ki bu genelde +12V olur, beklemektedir. Siz fren kolunu sıktığınızda veya fren pedalına bastığınızda, bu anahtar/buton akımın geçmesine neden olur ve bu akım sizin ulaşmasını istediğiniz yerlere ulaşır. Bazı araçlarda arka stop lambasını yakar, bazen stop lambasının daha parlak yanmasını sağlar, bazı araçlarda da özellikle elektrikli araçlarda motora verilen enerjinin kesilmesini sağlar.

Birçok araçta +12V olsa bile bazen +5V bazen ise 36/48/60/72V yani aracın çalışma gerilimi ilgili sinyal değeri olabilir.

Elektrikli araçlarda, bu stop lambasının yanması sıra, sürücüye de (ECU-Driver, aracı kullanan kişi değil yani J ) bir sinyal gönderilerek, sürücünün motora enerji vermesinin durdurur bazı modellerde ters enerji vererek frenleme yaptırabilir bazılarında ise rejeneratif özellik sayesinde elektrik motorunun dinamo gibi davranmasını sağlayarak frenden enerji üretip batarya şarjına takviye sağlayabilir.

Benzinli araçlarda kesici takılı kalır ise çok çok stop lambası yanabilir. Elektriklide bu aracın hareket etmemesine neden olur. Birçok elektrikli araçta, frene basıldığında ekranda motor işareti çıkmaktadır. Ekranınızda böyle bir işaret var ise, kesici hattınızda bir kısa devre söz konusu olabilir. Mesela ben, yağmurlu bir günde yanımdan geçen arabanın su atması üzerine, fren kesici soketlerine su kaçmış ve aracım hareket etmez olmuştu. Konuya hakim olduğumdan ilk önce fren kesicisi soketlerine baktım ve soketleri kuruladım ve sonra yoluma devam ettim.

Bu mantıkla siz de aracınıza bir anahtar ekleyerek, kesici hattını kontrol edebilir, elektrikli aracınıza bir -N-, park modu özelliği ekleyebilirsiniz. Buda etrafınızda çocuk var ise, birinin kazara gaz koluna basıp, aracın hareket etmesini önleyecektir.

Defalarca dediğim gibi genellikle bu sensörler birer buton gibi çalışırlar. Fren kolu veya fren pedalı bu butonlara bir baskı uygular. Frene basıldığında ise bu baskı ortadan kalkar. Bunu neticesinde anahtarlama yapılmış olur.

Bazı modellerde ise, özellikle iki tekerli scooterlerde bu sensör manyetik Hall sensörü kullanılır. Fren kolu üzerindeki mıknatıs, fren kolu gövdesindeki sensöre yaklaşıp uzaklaşarak, Hall sensörünün manyetik alandan bir gerilim üretmesine neden olur. Aracın kontrolcüsü bu gerilimi takip ederek, frenin basılıp basılmadığını anlar.  Butonlarda iki kablo var iken Hall sensörlü sistemlerde 3 kablo bulunmaktadır.

Butonlu sistemlerde genellikle +12V siyah yada kırmızı kablo iken kesici hattı sarı üzerine yeşil çizgili bir kablodur.

Hall sensörlerinde ise +5V kırmızı, GND Siyah ve Sinyal ucu genellikle yeşil renkli kablodur.

Sistem +12V ama sürücü 5V ile tetikleniyorsa, araya 12V luk bir röle konularak bu kontrol sağlanabilir. Frene basınca siz, hem arka stoplara +12V gönderip ledleri yakarken, 12V röle de tetiklenerek, kontaklarını kısa devre eder ve sürücüden çıkan +5V un tekrar sürücüye dönemsini sağlar.

Butonlu fren kollarında zamanla kırılma veya deformasyon olurken, hall sensörlü frenlerde, mıknatıs düşmesi, sensör kayması, kablo ezilmesi gibi sorunlar ortaya çıkabilmektedir.

Fren kesiciler genelde fren kolu ile birlikte satılırlar. Ayrı ayrı bulmak zor olabilir.

Umarım faydalı olmuştur. Bir sonraki yazımda görüşmek üzere hoşça kalın!

Yazının PDF Hali için TIKLAYINIZ ==> Fren kesiciler